Irak Başbakanı Nuri El-Maliki’nin Türkiye’ye Tepkisini Anlamak

Bilgay Duman, ORSAM Ortadoğu Uzmanı

Resimler Sadece üyeler içindir!Irak Başbakanı Nuri El Maliki özellikle 7 Mart 2010’da Irak’ta yapılan parlamento seçimlerine ilişkin yaşanan süreçten itibaren Türkiye’ye yönelik zaman zaman sert tepkilerini dile getirmiş ve Türkiye’yi Irak’ın içişlerine karışmakla suçlamıştır. Yine aynı minvalde bir açıklamayı 13 Ocak 2012 Cuma günü ABD menşeili Irak televizyonu El-Hurra’ya verdiği demeçte yapmış, hatta bir adım öteye giderek Türkiye’yi üstü kapalı bir şekilde tehdit etmiştir. Ayrıca Türkiye’nin Bağdat Büyükelçisi Yunus Demirer, Irak Dışişleri Bakanlığına çağrılmış ve Irak tarafının rahatsızlığı dile getirilmiştir. Türk Dışişleri Bakanlığı da Irak’ın Ankara Büyükelçisini çağırmıştır. Kısaca ifade edecek olursak; Nuri El-Maliki yaptığı açıklamada, Türkiye'yi "bölgede çatışma ortamı oluşturmak isteyen ülke" olarak tanımlamış ve oynadığı rol ile bölgeye felaket ve iç savaş getirmeye çalıştığını iddia etmiştir. Ayrıca Maliki, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın son açıklamalarından hareketle, Türkiye’nin Irak’ın iç işlerine karıştığını, bundan en fazla Türkiye’nin zararlı çıkacağını ifade ederek, Türkiye’nin etnik ve mezhebi çeşitliliğine vurgu yapmış ve Türkiye’nin Irak’ın uyuşmazlıkları hakkında konuşması halinde kendilerinin de bu konular üzerinde konuşabileceğini dile getirmiştir. Öncelikle Nuri El-Maliki’nin “bel altı” vurduğu ve uluslar arası hukuka aykırı bir söylem benimsediği söylenebilir. Zira Türkiye’nin uyuşmazlıklarından kastın terör örgütü PKK ile mücadele olduğu net bir biçimde anlaşılmaktadır. Bu noktada Nuri El-Maliki’nin bu vurgusunun altındaki derinliğin iyi ölçülmesi gerektiği düşünülmektedir. Burada akla birkaç soru gelmektedir. Nuri El-Maliki’nin açıklamalarında ifade ettiği “Türkiye’nin en zararlı çıkan ülke” olabileceği sözünden hareketle, 2008’den bu yana Irak merkezi hükümeti, Bölgesel Kürt Yönetimi ve ABD ile ortaklaşa sürdürülen, terör örgütü PKK’yla mücadeleyi konusundaki Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği’nden Irak’ın çekilebileceği ya da en azından bu konuda işbirliğini sonlandırabileceğini ima etmiş olması ihtimal dahilindedir. Ancak burada Türkiye-Irak ilişkileri açısından daha olumsuz bir senaryonun da gündeme gelmesi muhtemeldir. Türkiye’nin terör örgütü PKK’yla mücadelede etkin işbirliği beklediği Irak, bunun tersine terör örgütü PKK’nın Irak’ın kuzeyindeki faaliyetlerine son vermek yerine burada barınması için imkan tanıma ya da iç problemlerini bahane ederek göz yumma noktasına da gelebilir. Bu durum Türkiye-Irak ilişkileri son derece olumsuz etkileyecek potansiyel bir tehlike olarak ifade edilebilir. Bu anlamda yaşanacak sorunların sadece Türkiye-Irak ilişkilerinin bozulmasından daha öteye taşınması işten bile değildir. Zira aynı durumun Suriye için de geçerli olduğu görülmektedir. Son birkaç gündür medyada yer alan (söylenti olsa bile) terör örgütü PKK’nın Hatay’ın karşı sınırına Suriye’de kamp kurduğu haberleri de endişe vericidir. Nuri El-Maliki’nin Beşşar Esad yönetimine destek veren tutumu da bu yakınlaşmanın ortaya çıkabileceğini gösterir niteliktedir. Ancak Maliki’nin bu çıkışlarını “blöf” olarak değerlendirmek mümkündür. öncelikle Nuri El-Maliki, iç politikadaki meşruiyetini yitirmiş bir görüntü çizmektedir. Zira Nuri El-Maliki başbakanlığındaki hükümet dağılma noktasına gelmiştir ve mevcut durum itibariyle çalışamaz haldedir. Irak’ta seçimlerin yapılmasından neredeyse 2 seneye yakın bir süre geçmesine rağmen, halen güvenlikle ilgili bakanlıklara atamalar yapılamamışken, Irak Cumhurbaşkanı Yardımcısı Tarık El-Haşimi’ye yönelik çıkarılan tutuklama kararının ardından bazı bakanların da hükümetten çekilmesi, hükümet yapısı içerisindeki dengeyi tamamen bozmuş ve değiştirmiştir. Şimdi Irak’ta en çok üzerinde tartışılan iki konu ya bir çoğunluk hükümetinin kurulması ya da erken seçimlere gidilmesi ihtimalidir. Burada erken seçim ihtimalinin bir adım daha öne çıktığı görülmektedir. Hem Sünni hem Kürt gruplar erken seçime yönelik çağrılarda bulunurken, Şiilerin en etkili grubu olan Sadr Grubu’nun da erken seçim yapılabileceğini dile getirmesi, önümüzdeki süreç açısından oldukça önemlidir. Buradan hareketle iç meşruiyetini yitirdiği söylenebilecek olan Maliki’nin dış politika çıkışlarıyla Türkiye üzerinden meşruiyet sağlamaya çalıştığı yönünde bir izlenim yaratmaktadır. Öte yandan güçlü bir merkezi hükümet oluşturarak elinde tutmak isteyen Nuri El-Maliki, başta Kürt gruplar olmak üzere son dönemde özerk bölgeler oluşturma yanlısı Usame El-Nuceyfi gibi Sünni politikacılarla yakın ilişkiler kurması nedeniyle, merkezi hükümetin zayıflatılmaya çalışıldığı endişesine kapılmış olabileceği düşünülmektedir. Ancak burada Türkiye’nin hem genel dış politikası hem de Irak’a yönelik politikasında siyasal ve ülkesel bütünlüğü savunduğu, istikrar ön planda tuttuğu göz önüne alınmalıdır. Burada hareketle Türkiye’nin merkezi hükümeti zayıflatmak yerine güçlendirici politikalar uyguladığı açık biçimde görülmektedir. 2008 yılında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın Irak ziyaretinde Irak’la imzalanan 48 mutabakat muhtırası bunun en iyi örneğidir. Diğer taraftan Türkiye’nin Maliki’nin liderliğinde Kanun Devleti Koalisyonu dışındaki Sadr Grubu ve Irak İslam Yüksek Konseyi dahil Şii, Sünni, Kürt, Türkmen bütün gruplarla iyi ilişkileri olması da Maliki’nin kendisine karşı bir ittifak oluşturulduğu yönünde tehdit algılamasına yol açıyor olabileceği düşünülmektedir. Ancak burada bilinmesi gereken nokta, bu Türkiye ile Maliki’nin grubu arasındaki soğuk rüzgarlara Türkiye’nin neden olmadığıdır. Yani Türkiye’nin Maliki’ye karşı ılımlı yaklaşımına rağmen, Maliki’nin kendisini geri çektiğini söylemek mümkündür. Sonuç olarak Maliki’nin Türkiye yaklaşımındaki bu olumsuz havanın, Maliki’ye bir fayda sağlamayacağı düşünülmektedir. Maliki’nin bölgenin güçlü ve etkili devleti Türkiye’yi karşısına alarak, bir kazanç sağlaması muhtemel gözükmemektedir. Son dönemde Türkiye ve İran arasında gelişen yakın ilişkiler de bölgedeki işbirliğinin önemini bir kat daha arttırmaktadır. Bölgedeki en önemli ve Irak siyasetindeki en etkili iki devlet yakınlaşırken, Maliki’nin bu yakınlaşmaya dahil olmak yerine Türkiye’ye karşı bir tutum izlemesinin en fazla kendi iktidarına zarar vereceği değerlendirilmektedir.

Resimler Sadece üyeler içindir!

"Bende bir elma, Sende de bir elma varsa;
Ben sana bir elma verirsem, Sen de bana bir elma verirsen:
İkimizin de de birer elması olur.
Fakat, bende bir bilgi, Sende bir bilgi varsa;
Ben sana bir bilgi verirsem, Sen de bana bir bilgi verirsen:
Bende iki bilgi, Sende de iki bilgi olur!" [Konfiçyüs]