KOZAN’DA MESKEN TİPLERİ VE TARİHİ EVLER

ÇA?RI KÜRŞAT YÜCE  
Eğitimci / Yazar

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: İlçedeki eski evlerden bir tanesi (Yaverin Konağı)

Meskenler, yerleşmeleri oluşturan en küçük birimlerdir. Meskenler, oturulan, yaşanılan ve barınılan yer anlamına gelir. Bir yerin mesken özellikleri, o bölgede yaşayan halkın ekonomik ve sosyal durumunu yansıtır.
         
İnsan barınakları olan meskenler doğal çevre şartları ile nüfusun sosyal, kültürel ve ekonomik özelliklerine göre değişiklik gösterir.
         
Evlerin yapısında etkili olan faktörler, genellikle çevre faktörleridir. Bunlar; iklim, jeolojik yapı ve bitki örtüsüdür.
         
Mesken tipine en çok etki yapan iklim elemanları yağış ve sıcaklıktır. Bol yağışlı yerlerde daha çok dik çatılı evler yapılır. Buna karşılık yarı kurak iklim özellikleri gösteren yerlerde ise, meskenler düz damlıdır. Sıcaklığın da mesken tipleri üzerinde etkisi vardır. Soğuk iklime sahip bölgelerde evlerin duvarları kalın olur. Kozan gibi yaz sıcaklığının çok etkin olduğu yerlerde, meskenlerin çatısı koni şeklinde olabilmektedir. Çatının koni şeklinde olması, sıcaklığın evlerde oturanları az etkilemesini sağlamaktadır. 
          
Ev yapımındaki malzemeyi belirleyen faktörlerden biri jeolojik yapıdır. Meskenlerde en yaygın olarak taş, kalker ve mermer kullanılmaktadır. Ama , kozan ve çevresinde jeolojik yapıya göre kullanılan bu malzemeler değişebilmektedir.
          
Meskenlerin yapımında kullanılan malzemeyi belirleyen bir diğer çevre faktörü ise, yöredeki bitki örtüsüdür.

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Emin Kurtoğlu Konağı

Yakın çevrede orman örtüsü var ise, oradaki meskenlerde bol miktarda ahşap malzeme kullanılmaktadır. Kozan yöresinde yayla kesimlerinde, ahşap malzemelerden yapılan çardaklar önemlidir.
          
Doğal çevre faktörlerinden başka, meskenlerin tiplerini etkileyen başka etkenler de vardır. Bunların başında ekonomik durum gelir. Gelir düzeyi yüksek olanlar, mesken yapımında modern yapı malzemeleri kullanırlar. Gelir düzeyi düşük olan yöre insanı, yakın çevreden temin ettiği doğal malzemeli kullanır.
          
Bir yerdeki mesken tiplerini, yöre insanının sosyal ve kültürel yapısı da etkilemektedir. Çünkü, bir yerdeki mesken tipleri üzerinde halkın sosyal ve kültürel yaşantısı da çok etkilidir. Bu durumu da Kozan’da da görmek mümkündür.
          
Meskenlerde, doğal çevre faktörlerinin etkili olma oranı, yöre halkının ekonomik sosyal ve kültürel seviyesine göre değişmektedir. Günümüz Türkiye şartlarında ve dolayısıyla da Kozan’da iyileşen ekonomik şartlar, ulaştırma imkanları artan kültür ve görgü sayesinde, doğal çevre özelliklerinin meskenlere yansım oranı hızla azalmıştır. Kerpiç, taş ve ahşap malzemeler yerini hızla beton, tuğla ve modern inşaat malzemelerine bırakmaktadır. Bu sayılan malzemeler ile yapılan konutların dışında, kıldan yapılmış meskenler de vardır. Kıl çuldan yapılan çadırları, hayvancılıkla uğraşan yöre insanı kullanmaktadır.

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Akçalı Konağı (Dede Akçalı)

Mesken ve mesken tipleri ile ilgili genel bilgiler verdikten sonra, Kozan’da bulunan tarihi konutlar hakkında bilgiler vermeye çalışalım.   
          
Uzun yıllar boyu değişim geçiren Kozan yöresi ve meskenleri, son 20-30 yıl içinde büyük bir değişim içine girmiştir. Hızlı bir nüfus artışı ve köyden kente göç nedeni ile Kozan’da kısa zaman içinde, çarpıcı yapısal değişiklikler olmuştur. Bu değişiklikler ilçenin fonksiyonlarından şehir planında ve konut tiplerinde göze çarpmaktadır.
           
Ekonomik imkanların giderek iyileşmesi, bilgi ve görgünün artması, yeni inşaat tekniklerini yaygınlaşması gibi nedenlerle ahşap, kerpiç ve taş evler giderek azalmaktadır. Bunların yerlerini ise, hızlı bir şekilde, betonarme evler almaktadır. İçerisinde demirinde kullanılmasıyla yapılan betonarme binalar, çok katlı olarak yapılabilmektedir. 

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: İlçe merkezindeki evlerden bir kesit

Son yıllarda Kozan’da ki konutların tamamına yakını betonarmedir. Kozan evleri ve kenti, yakın geçmişimizdeki Anadolu insanının kültürünü yansıtan canlı bir örnektir. İlçedeki konutlar, 19. ve 20. yy. dan kalmadır.
           
İlçedeki tarihi meskenler genellikle iki ve üç katlıdırlar. Ahşaptan yapılmış olan evlerin bazılarının alt kısımları betondur. Konutların nemden etkilenmemesi ve uzun ömürlü olması için betondan da faydalanılmıştır.
           
İlçedeki tarihi konutların çatı tipide iki gruba ayrılabilir. Bunlar; düz ve dik çatılı meskenlerdir.
           
Yılların mirası ve maddi kültürümüzün yaşayan antları olan görkemli, fonksiyoner ve estetik yapılarımız hızla azalmaktadır.
           
Tarihi meskenlerimizin kimileri yanmakta kimileride yıkılmaya terk edilmektedir.  

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Emin Kurtoğlu Konağı

Bizlere kadar kalabilmiş bu değerli kültür mirasını koruyarak sonraki nesillere aktarmak, bizler,in görevi olmalıdır. 

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Arıoğlu Konağı

Sonuç olarak Kozan’da bulunan tarihi ahşap binaların, Safranbolu evlerinden hiç de geri kalır bir yanı yoktur. Fakat, buradaki evlere zamanında sahip çıkıp bakımı yapılabilseydi ilçenin turizm potansiyelini artırabilirdi. Kozan’daki tarihi meskenlerin büyük bir kısmı harabe durumundadır. Bu tarihi evler, yetkililerden gereken ilgi ve hassasiyeti beklemektedir. Dileğimiz ilçedeki tarihi meskenlerin bir an önce koruma altına alınması ve gelecek nesillere aktarılmasıdır.

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Gökçelik Konağı (Rüştü Gökçelik)

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Kurtoğlu Konağı

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Hulisi Kurtoğlu Konağı

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Hayvancılıkla uğraşan bir aile

Resimler Sadece üyeler içindir!

Resim: Yayla Meskeni Örneği (Çardak)