Türk Halk Edebiyatında önemli bir yere sahip efsaneler açısından Kozan ve çevresi bir hayli zengindir. Efsaneler, temelinde inanç unsuru olan sözlü anlatım geleneğinin ürünüdürler. Efsaneyi anlatan ve onu dinleyenler efsanenin gerçek üzerine kurulduğuna inanırlar. Efsanelerin konusu bir olay, tarihi ve dini bir şahsiyet veya belli bir yer olabilir. Kozan, efsaneler yönünden zengin bir ilçedir. Fakat, yörenin efsanelerini araştırıp, derleyen araştırmacı sayısı çok azdır. İlçedeki efsanelerden belli başlıları şunlardır:

Anavarza Efsanesi

Anavarza Kralı’nın güzel bir kızı vardır. Bu güzel kıza biri Türk diğeri, gayri müslim bir kral oğlu talip olur. Kral ise bu iki gence şu teklifte bulunur. “Kaleye filan bölgeden içme suyu getirin. Kim önce getirirse kızımı ona vereceğim.” Bu teklif üzerine Türk genci surları (su kemerini) yapar ama nedendir bilinmez, su gelmez. Diğer genç ise suyu getirir ve kral kızını ona vereceğini ilan eder. Ancak kralın kızı Türk gencini sevmektedir. Bunun üzerine zorla, sevmediği birisine verilmek istenen kralın kızı kalenin en sarp ve uçurum yerinden atlayarak intihar eder. 

Sarı Elif Efsanesi 

Efsane, Kozan’da Sırelif olarak bilinen mevkide geçtiği anlatılmaktadır. Bu mevki, ismini bu efsaneden almıştır. Efsaneye göre, Milli Mücadele döneminde şimdiki sırelif ve çevresinde erkek kılığına girip düşmana karşı savaşan Sarı Elif adın da birisi bulunmaktadır. Sarı Elif, cesareti ve kurtuluş mücadelesine olan aşkı sebebiyle kendini gizlemiştir. Milis güçlerle beraber çok büyük başarılar elde etmiştir. Gerçek kimliği ise Kozan’ın kurtuluşundan sonra öğrenilebilmiştir. 

Uzunoğlan Efsanesi 

Bu efsane, Kozan’ın Eskimantaş ile Ferhatlı köylerini birbirinden ayıran Uzunoğlan tepesinde yaşandığı bilinmektedir. Zaten Uzunoğlan tepesi bu ismi, adı geçen efsaneden almıştır. Çevre halkı tarafından çok eskiden beri anlatıla gelen bu efsanede, Anadolu efsanelerinde sıkça karşılaştığımız birbirini seven iki gencin yaşamı konu olarak işlenmiştir. Efsanenin erkek kahramanının adı Uzunoğlandır; fakat sevdiği kızın adı yoktur. Efsaneye göre iki genç birbirlerini çok sevmektedirler. Uzunoğlan ile sevdiği kız ne çare birbirine kavuşamamışlardır. Bunların dışında Çomak Dede ve Hz. Ali efsaneleri de anlatılmaktadır. Nazım türleri içerisinde atasözlerini, deyimleri, manileri ve koşmaları saymak mümkündür.