İmece Usulü Ekmek Yapmak

Ekrem Özbay

Eğitimci Yazar

Adana’nın Feke kazasının Konkkuran Köyü, Varsak Türkmenlerinin yaşadığı bir dağ köyüdür. Köy, gayri resmi olarak üç yerleşim birimine (Bademgüneyi, Kıy ve Merkez) ayrılmıştır. Köylülerin geçimi hayvancılık ve ormancılığa bağlıdır. Ancak köy sınırları içindeki ormanların komple kesim yapılmış (sıyırma kesim) ve yerine tekrar ağaç tohumları ekilmiş olması hayvanların otlama alanının nerdeyse yok olmasına neden olmuştur. Dolayısıyla köylülerin geçim kaynağı olan orman ve hayvancılık ciddi anlamda darbe yemiştir. Buna bağlı olarak köyde yetişen gençler köyü terk ederek şehirlere yönelmişlerdir.  Şehirlere yerleşen genç kuşak köydeki gelenek ve görenekleri unutmaya başlamışlardır. Bu çalışmada o geleneklerden unutulmaya yüz tutmuş  imece usulü ekmek yapmadan bahsedilecektir.

Ekinler biçilip, harmanlar sürüldükten sonra samandan ayrılan buğdaylar evlere taşınır ve “mahmil”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![1]lere konur. Hasat sonrası bulgurluk, unluk ve “biderlik”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![2] diye  ayrılan buğdaylar mahmil’in ayrı gözlerine konur. Bir yıl boyunca ihtiyaç duyuldukça buradan alınır ve yıkanarak kurutulur. Sonra neye ihtiyaç duyuluyorsa ona göre kullanılır. Un için ayrılan buğdaylar köyün su değirmeninde öğütülür ve elde edilen un evde un çuvalında saklanır. Ekmek yapılacağı zaman ihtiyaca göre çuvaldan alınan un önce “ita”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![3] üzerinde eleme işleminden geçirilir.  Sonra elenen un büyük bir “teş”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![4] içine konularak ortası biraz açılır ve bir miktar su ile tuz katılır. Su ile un elle karıştırılarak hamur yapmaya başlanır. Duruma göre una su, veya suya un  eklenir, bu arada hamurun tuzu ve kıvamı sürekli kontrol edilir. Teşdeki un tamamen hamur haline getirildikten sonra özlü hale getirmek için hamur ita içine çıkarılır ve üzeri ita’nın bir tarafıyla örtülerek  hamur ayaklarla çiğnenir. Hamurun kıvama ulaştığı anlaşıldıktan sonra göz kararıyla alınan hamur parçaları “ekmek tahtası”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![5] üzerinde “beze”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![6] haline getirilir. Bu hamuru yapmak için evin hanımı daha hava aydınlanmadan kalkar, bazen beze için  komşu kadınlar da yardıma çağrılır. Nadir de olsa bazı erkekler hamurun çiğnenmesinde eşine yardım eder.

Konakkuran Köyünde  aileler ekmeklerini imece yoluyla yufka olarak yaparlar. Kim ekmek yapacaksa komşularına bir iki gün önceden haber verir ki ertesi gün herkes işini ona göre ayarlasın. Yardımlaşma, yapılacak ekmeğin az veya çokluğuna göre değişir. Az ekmek yapılacaksa bir iki komşudan, çok yapılacaksa birkaç komşudan yardım istenir. Özellikle düğün ve bayram öncesi ekmekler çok yapılır. Bu gibi durumlarda nerdeyse köy kadınları hep bir araya gelirler ve işlerini birlikte yaparlar. Köyde yardıma genellikle genç kızlar gönderilir. Kızı olmayan ailelerde ise yardıma evin hanımı gider. Yapılan bezeler teşde özenle dizilir ve üzeri bir bezle örtülür. Bezeler birbirine yapışmasın diye aralarına da un serpilir. Bu hazırlıklar kuşluk vaktine kadar tamamlanmış olur. Komşuların yardıma gelmeleri ile ekmek açmaya başlanır.

Bezelerin dizildiği teş, ita’nın ortasına konur. Etrafına da önlerinde birer ekmek tahtası olduğu halde ekmek yapacak olan kadınlar oturur. Bezelerin açılması sırasında kullanmak için her kişinin önünde de bir miktar un bulunur. Herkes aldığı bezeyi “oklava”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![7] ile inceltmeye başlar.  O bezler bir daire şeklinde mümkün olduğu kadar inceltilir. Bu işte mahir olanlar kısa sürede kağıt kadar ince açarken, acemiler (genç kızlar) açılan ekmeği ya yırtarlar veya fazla inceltemezler. Bir şemsiye büyüklüğünde inceltilerek açılan ekmekler oklavalara sarılarak pişmesi için sıralanır.

Hazırlanan ekmeklerin pişmesi için ocak yakılır ve üzerine “sac”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![8] konur. Sacın biraz yüksekçe olması için altına sacayağı veya taşlar konur. Çünkü altına odun, çalı, çırpı atılacaktır. Sac yeterince ısındıktan  sonra ekmek pişirmeyle görevli olan kişi (bu bazen erkek de olabilir) ekmek sarılı oklavalardan birini alarak sacın üzerine itina ile serer. Bazen sac fazla ısınmış olursa üzerine serilen ekmek kayarak yere düşer. Burada pişiricinin mahareti ortaya çıkar. Saca serilen ekmek bir saniye içinde pişer. Pişirici çevik bir hareketle “evraci”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![9]ekmeğin altına daldırır ve ekmeğin alt kısmını üste çevirir. Bir iki hamleyle ekmeğin pişmemiş kısımlarını da sacın üzerinde çevirerek ekmeğin pişmesi tamamlanmış olur. Pişirilen ekmekler yere serilen bir örtü veya sofra üzerine üst üste istif edilir. Bu arada tesadüfen gelenlere, çocuklara ve orada çalışanlara “çevirme”Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir![10] yapılır. Çevirme ile ikram etmek için ya kavrulmuş patates, veya fasulye hazırlanmış bulunur. Bu malzemeler çevirmenin ortasına yayılarak dürüm yapılır ve yiyecek kişiye verilir.

Ekmek yapmanın sonunda genellikle bir beze börek çorbası yapmak için ayrılır. Ekmek yapımı sonunda ayrılan beze çevirme büyüklüğünde açılarak çok hafif pişirilir ve katlanarak üçgen veya çubuk şeklinde bıçakla özenle kesilir. Böylece akşam çorbası da hazırlanmış olur.

Pişirilerek üst üste istif edilen ekmekler evde özel olarak hazırlanan bir yere kaldırılır. Yapılan ekmek o aileye on beş gün veya bir ay gider. Dikkatli pişirilen yufka ekmek bozulmadan uzun süre tazeliğini korur. Bu ekmekler, yemek için önce istif edildiği yerden dikkatlice alınır. Eğer dikkatli alınmazsa ince ve gevrek olduğu için parça parça kırılır. Alınan ekmekler bir bez üzerine konur. Sonra bir tasa bir miktar su alınır ve bu su ile ekmekler yağmurlama şeklinde sulanır. Yaklaşık beş dakika dinlenmeye bırakılır. Sonra pamuk gibi yumuşayan ekmekler katlanır ve yemeye hazır hale gelmiş olur.