DOLAR 17,2381 0.1%
EURO 17,5779 0.12%
ALTIN 963,650,12
BITCOIN 3517331,14%
Adana
32°

PARÇALI AZ BULUTLU

17:13

İKİNDİ'YE KALAN SÜRE

Ali Alper Çetin

Ali Alper Çetin

09 Ocak 2022 Pazar

    Anadolu’nun dili güçlü ozanı: ÂŞIK VEYSEL

    Anadolu’nun dili güçlü ozanı: ÂŞIK VEYSEL
    0

    BEĞENDİM

    ABONE OL

    Dost dost diye nicesine sarıldım

    Benim sadık yârim kara topraktır.

    Beyhude dolandım boşa yoruldum

    Benim sadık yârim kara topraktır

     

    Nice güzellere bağlandım kaldım,

    Ne bir vefa gördüm, ne fayda buldum,

    Her türlü isteğim topraktan aldım

    Benim sadık yârim kara topraktır.

    diye bir ömür boyu sazıyla, sözüyle Anadolu’nun dili ve gönlü olan; sonunda 1972 yılında, 79 yaşındayken “sâdık yâri” toprağına kavuşan, toprak olan Âşık Veysel

    Halk şiiri geleneğinin çağımızdaki gerçek temsilcisi, güçlü ozan Âşık Veysel Şatıroğlu’nun Anadolu aydınlığında, ışık ışık payı büyüktür. O, 1894 yılında Sivas’a bağlı Şarkışla ilçesinin Sivrialan köyünde doğmuştu ama, aslında onu Anadolu kendi bağrından doğurmuş, bağrına basmıştı. Yedi yaşına kadar, akranı çocuklar gibi, o da koştu, oynadı gördü, işitti. Yedi yaşındayken bir çiçek hastalığı sonucu iki gözünü birden yitirdi. Bu kez dışarıyı görmeyen gözleri, çocuk gönlünü görmeye başladı. İçine kapandı, içini dinledi. Önce saz çalmayı öğrendi. Bu saz dedikleri telli ağaç parçası, insanın yüreğini coşturuyordu hani. Babasının arkadaşı Âşık Ala tarafından eğitilen Âşık Veysel, bu eğitim esnasında Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Dertli gibi büyük halk ozanlarının eserlerini öğrendi.

    Derken sazının telleri söze döküldü. Karacaoğlan gibi, Dertli gibi, Emrah gibi gönülcüğü kaynıyor, onların içli-yanık şiirlerini sazıyla söylüyordu. Yaşı ilerledikçe Şarkışlalı Veysel, Âşık Veysel olmaya, öteki âşıklar gibi, o da “aşk bâdesi” nden içmeye başladı. Her geçen yıl Veysel’i olgunlaştırıyordu. 1930 yılında Sivas Maarif Müdürü olarak görev yapan Ahmet Kutsi Tecer, tarafından düzenlenen bir şairler gecesinde tanıştı. “Halk Şairleri Bayramı” ilk kez düzenlenmişti. Ahmet Kutsi Bey, artık sönmeye olan “âşık geleneğini” canlandırmak -ve Cumhuriyet hizmetine koşmak içindi. Veysel, Ahmet Kutsi Bey tarafından verilen destek ile birçok ili dolaşmaya başladı. Bu yıllardan fırsat doğdu. Cumhuriyet’in onuncu yıldönümünde Türkiye ozanları önce Ankara’ya, sonra İstanbul’a çağrılmıştı. Âşık Veysel de, elinde sazı bunların arasındaydı. Sıra Veysel’e gelince Gazi Mustafa Kemal Pasa için söylediği “Türkiye’nin ihyası Hazret-i Gazi” mısrasıyla başlayan şiirini söyledi, Âşık Veysel adı, bütün yurtta tanındı. Bundan sonra Veysel tüm Anadolu’yu, şehir şehir, kasaba kasaba dolaştı…

    Çok sevdiği Atatürk’ün ölümünde sazıyla birlikte o da ağlıyor:

    Atatürk’ün eserleri

    Söylenecek bundan geri

    Bütün dünyanın her yeri

    Ah çekti vatan ağladı.

    diyerek herkesi ağlatıyordu. Bir süre Halkevlerinde ve öğretmen okullarında gençlere saz ve türkü öğretti. 1952 yılında İstanbul’da jübilesi yapıldı. 1965 yılında da Türkiye Büyük Millet Meclisi, ona (ana dilimize ve millî birliğimize yaptığı hizmetlerden dolayı) vatan hizmeti tertibinden maaş bağladı. Âşık Veysel artık Türk milletinin malı olmuştu.

    Âşık Veysel hem kendisinden önce gelen ozanların geleneğini sürdürüyor, hem de bir ses getiriyordu. Gecesi gündüzü belli olmayan dünyasında, duygularını yaşıyor, gönlünce konuşuyordu:

    Uzun ince bir yoldayım

    Gidiyorum gündüz gece

    Bilmiyorum ne hâldeyim

    Gidiyorum gündüz gece.

     

    Dünyaya geldiğim anda

    Yürüdüm aynı zamanda

    İki kapılı bir handa

    Gidiyorum gündüz gece

     

    Uykuda dahi yürüyorum,

    Kalkmaya sebep arıyom,

    Gidenleri hep görüyorum

    Gidiyorum gündüz gece.

     

    Kırk dokuz yıl oldu bu yollarda

    Ovada dağda çöllerde

    Düşmüşüm gurbet ellerde

    Gidiyorum gündüz gece.

     

    Düşünülürse derince

    Irak görünür görünce

    Yol bir dakka miktarınca,

    Gidiyorum gündüz gece.

    Onun küçük dünyası, aslında koca bir dünya olmakla birlikte, ona yetiyor ve artıyordu. Bir şiirinde şöyle seslenir:

    Bir küçük dünyam var içimde benim

    Mihnetim ziynetim bana kâfirdir.

    Görenler dar görür, geniştir bana

    Sohbetim, ülfetim bana kâfirdir.

     

    İstemem dünyanın saltanatını,

    Süslü giyimini, arap atını

    Bilirsem Türklüğüm var kıymatını

    Vatanım milletim bana kâfirdir.

    Ustalıkla, içtenlik, katıksız, arı-duru Türkçesiyle söylenmiş şiirleri… Anadolu’nun insanı, Anadolu’nun gönlü ve dili olarak saza dökülen o güzelim deyişleri… Derelerden, tepelerden çağıldayarak, köpüre köpüre akan suları gibi tertemiz, saf, kavruk, yerine göre özlem dolu, yerine göre sitemli aşk. Ne diyordu sevgilisine Âşık Veysel:

    Güzelliğin on par’etmez

    Bu bendeki aşk olmasa,

    Eğlenecek yer bulamam

    Gönlümdeki köşk olmasa.

     

    Tabirin sığmaz kaleme,

    Derdin dermandır yâreme.

    İsmin yayılmaz âleme.

    Âşıklarda meşk olmasa.

    Bir başka şiirinde ise:

    Allah birdir Peygamber Hak

    Rabbül âlemîndir mutlak

    Senlik benlik nedir bırak

    Söyleyeyim geldi sırası

     

    Kürt’ü Türk’ü ne Çerkez’i

    Hep Âdem’in oğlu kızı

    Binlerce şehit gazi

    Yanlış var mı ve neresi

     

    Kur’ân’a bak, İncil’e bak

    Dört kitabın dördü de Hak

    Hakir görüp ırk ayırmak

    Hakikatte yüz karası

     

    Bin bir ismin birinden tut

    Senlik benlik nedir sil at

    Tuttuğun yola doğru git

    Yoldan çıkıp olma âsi

     

    Yezit nedir, ne Kızılbaş

    Değil miyiz hep bir kardaş

    Bizi yakar bizim ataş

    Söndürmektir tek çaresi

     

    Kişi ne çeker dilinden

    Hem belinden, hem elinden

    Hayır ve şer emelinden

    Hakikat bunun burası

     

    Şu âlemi yaratan bir

    O’dur küllî şeylere kadir

    Alevîlik Sunnîlik nedir

    Menfaattir varvarası

     

    Cümle canlı hep topraktan

    Var olmuştur emir Hak’tan

    Rahmet dile sen Allah’tan

    Tükenmez rahmet deryası

     

    Veysel sapma sağa solo

    Sen Allah’tan birlik dile

    İkilikten gelir belâ

    Dava insanlık davası…

    Eserlerinde Türkçe’si yalındır. Dili ustalıkla kullanır. Yaşama sevinciyle hüzün, iyimserlikle umutsuzluk şiirlerinde iç içeydi. Doğa, toplumsal olaylar, din ve siyasete ince eleştiriler yönelttiği şiirleri de vardır.

    Edebi Kişiliği:

    Cumhuriyet Dönemi’nde, Halk Edebiyatı âşıklık geleneğini sürdüren en büyük ozan ve aynı zamanda bu zincirin son büyük temsilcisi sayılır.

    Çocukluğunda (daha 7 yaşındayken) geçirdiği çiçek hastalığı yüzünden bir gözünü, sonraki yıllarda bir kaza sonucunda da diğer gözünü kaybeder. Bunun etkisiyle içine kapanıp içli, yanık şiirler dile getirmeye başlar.

    Okuma yazması olmayan ümmi şairler arasında yer alır.

    Eserlerinin dili oldukça yalın olan Âşık Veysel Şatıroğlu, dili de ustalıkla kullanır.

    İlk başlarda başka âşıkların türkülerini çalar. Sivas Lisesinde kendisinin edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer’in telkiniyle özgünleşir. Kendi sözlerini yazıp dile getirmeye başlar. Onu ülkeye tanıtan ve ünlü biri olmasına vesile olan kişi de yine Ahmet Kutsi Tecer olur.

    İnsan aşkı, yurt sevgisi, doğa sevgisi, yurt güzellikleri, insanlık aşkını dile getiren güzelleme, methiye, taşlama, şathiye, devriye gibi türlerde şiirler söyler.

    Yunus Emre, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Dadaloğlu ve Emrah’tan etkilenir.

    Tasavvufla ilgili görüşler de şiirlerinde işlenir.

    Din, siyaset, toplumsal olaylara inceden inceye eleştiriler yönelttiği şiirleri de vardır.

    Şiirlerinde Hüzün ile yaşama sevinci; umutsuzluk, iyimserlik gibi zıt duygular aynı anda işlenir.

    “Toprak şairi” olarak da bilinir. “Benim sadık yârim kara topraktır.” dizesi onunla özdeşleşir.

    Şiirlerinde hece ölçüsünün 8’li ve 11’li kalıplarını kullanır.

    Ümit Yaşar Oğuzcan, onun şiirlerini “Dostlar Beni Hatırlasın” ismiyle yayımlar.

    Şiirlerini; “Deyişler”, “Sazımdan Sesler”, ve “Dostlar Beni Hatırlasın” isimleriyle kitaplaştırır. Ölümünden sonra 1984’te eserleri “Bütün Şiirleri” adıyla tekrar yayımlanır.

    Eserleri:

    Anlatamam derdimi (5:24)
    Arasam seni gül ilen (4:18)
    Atatürk’e ağıt (5:26)
    Beni hor görme (2:46)
    Beş günlük Dünya (3:58)
    Bir kökte uzamış (4:55)
    Birlik destani (1:42)
    Çiçekler (3:05)
    Cümle âlem senindir (6:44)

    Şiir:

    Deyişler (1944),

    Sazımdan Sesler (1950),

    Dostlar Beni Hatırlasın (1970) isimi kitaplarında toplandı.

    Ölümünden sonra Bütün Şiirleri (1984) adıyla eserleri tekrar yayınlandı.

    Âşık Veysel İle Sohbet – 1964 (Kendi sesinden hayat hikâyesi)

    Veysel’in şiirleri, kitaplara dergilere giriyor, plaklarda okunuyor. Veysel için övücü yazılar yazılıyordu. Ömrünün son yıllarına doğru baba ocağı köyüne çekildi. Sık sık rahatsızlanıyordu. Akciğer kanseriydi. Derken 21 Mart 1973 günü (acı son), tüm memleketi üzdü. Yıllarca Anadolu’yu Aydınlatanlar bir ışık yavaş yavaş sönerken, bir ses ondan bir ses, yüreklerimizde çın çın öttü:

    Ben giderim adım kalır

    Dostlar beni hatırlasın

    Düğün olur, bayram olur

    Dostlar beni hatırlasın

     

    Can kafeste durmaz uçar

    Dünya bir han konan göçer,

    Ay dolanır yıllar geçer

    Dostlar beni hatırlasın

    Dost Veysel’i dostları unutmayacaktı. Önce doğduğu köye adı verildi. Sonra heykeli dikildi. Asıl önemli olan Veysel’in milletin gönlüne yerleşmesiydi.

    Halk ozanı, Âşık Veysel Şatıroğlu, Âşık Edebiyatın, Âşıklık Geleneğinin son büyük temsilcisidir. Kültürümüzün de yıldızlarındandır.

    Âşık Veysel Şatıroğlu kabri/ Sivas Şarkışla Sivrialan Köyü

    Ali Alper ÇETİN

    Araştırmacı

    alialpercetin@hotmail.com

    Kaynakça:

    http://www.edebiyatokulu.org/

    Mehmet Önder: Anadolu’yu Aydınlatanlar, Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1998 Ankara

    Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.