Hukuk Başlangıcı – Hukuk Devleti

Hukuk Başlangıcı – Hukuk Devleti

hukuk-devleti

HUKUK DEVLETİ TANIMLARI

Prof.Dr. Şeref Gözübüyük:

Hukuk devleti anlayışının gerekleri konusunda değişik görüşlere rastlanmaktadır.Bununla beraber,hukuk devletinin gereklerinden önemli olanları şöyle sıralayabiliriz:
a)Temel haklar güvenliği,
b)Anayasaya uygunluğun yargısal denetimi,
c)Yasal yönetim,
d)Yönetimin yargısal denetimi,
e)Güçler ayrımı,
f)Demokratik rejim

Temel haklar güvenliği :Hukuk devletinin önemli gereklerinden biri,temel hakların güven altına alınmasıdır.

Temel hakların güvenlik altına alınmasını sağlayacak hukuksal önlemler şöyle sıralanabilir:
a)Temel hakların anayasada yer alması,
b)Anayasanın katı bir anayasa olması,
c)Temel haklar konusunda yapılacak sınırlandırma ve düzenlemelerin yasa
ile yapılması,
d)Temel haklar yasayla düzenlerinken,temel hakların özüne dokunulmaması,
e)Yasaların anayasaya uygunluğunun yargısal denetiminin yapıması,gerekir.
Anayasa bunları gerçekleştirmek için gereken,kuralları koymuş ve temel hak ve özgürlükleri geniş bir biçimde düzenlemiştir.Temel hak ve özgürlükler;Anayasada açıklı olan hallerde ve Anayasanın öngördüğü ölçüde sınırlandırılabilir.

Anayasa uygunluğun yargısal denetimi:Yasama organının anayasaya uygun hareket etmesini sağlamak amacı ile uygulanan yollardan en etkili olanı,yasaların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimidir.Ülkemizde bu denetim Anaayasa Mahkemesi ile sağlanmaktadır.

Yasal Yönetim:Hukuk devletinin diğer bir gereği yasal yönetim ilkesidir.
Yasal yönetim ilkesi,yönetimin davranışlrına yasanın egemen alması demektirYasal yönetim deyimi,kısaca,yönetimin temel kuruluşlarının ve yönetim ile yönetilenler arasındaki ilişkilerin yasa ile düzenlenmesi anl¤¤¤¤¤gelir.Anayasa ,yasal yönetim ilkesini gerçekleştirmek için çeşitli kurallar koymuştur.
Yönetimin yetkilerinin yasaya dayandırılması yeterli değildir.Yöneti-min yürürlükte bulunan yasalara,gerçek anlamda uyması,kısaca,<saygı> duyması da gerekir.
Yönetimin yargısal denetimi:Toplumda kişinin hak ve özgürlüklerinin yalnız kişiler arasında,birbirlerine karşı korunması yetmez.Devlet etkinle- rine,özellikle yönetimin yasal olmayan ve keyfi hareketlerine karşı korun-ması da gerekir.Yargı denetimi ile,yönetsel işlem ve eylemlerden haksız-lığa uğrayan kimse ,yargı yerine baş vurarak,haksızlığın giderilmesini yahut yönetsel işlemin iptalini isteyebilir.Bu denetim,başında Danıştayın bulunduğu yönetsel yargı kuruluşları tarafından yapılır.Yönetimin yargı yolu ile denetimi yapılırken,önemli olan hususlardan biri de yargı yerleri- nin ve yargıçların bağımsızlığının sağlanmasıdır.Eğer bunların bağımsız- lığı sağlanmamış ise yönetim üzerine yapılacak denetim <biçimsel> olmaktan öteye gidemez.
Güçler Ayrımı:Hukuk devleti için,güçler ayrımı ilkesinin uygulanması, yani yasama,yürütme ve yargı erklerinin birbirinden ayrılması gerekmek- tedir.18. yüzyıl sonlarından beri gelen anayasacılık akımının genel amacı, devlet yapısını ve bu yapının işlemesini belli kurallara bağlamak,devlet içindeki güçlerin bir elde toplanmasını önlemek olmuştur.Devlet içindeki güçlerin bir elde toplanması,özellikle yargı gücü ile yürütme görevinin ya da yasama ile yürütmenin bir elde toplanması,hukuk devletinin önemli gereklerinden olan,yönetimin yasallığı ilkesi ile yönetimin yargısal deneti- mi ilkesini,etkisiz bırakabilir.

Demokratik Rejim:Bir ülkede hukuk devleti anlayışının egemen ola- bilmesi için yukarıda sayılan ilkelere gerek vardır.Bu ilkelerin hukuk yön- ünden sağlanması çoğu kez tek başına yeterli değildir.Hukuk devleti anla- yışının yerleşebilmesi,gelişebilmesi için o ülkede,siyasal özgürlüğe daya- nan demokratik bir rejiminin de olması gerekir.Bir bakıma hukuk devleti, demokratik rejimi sınırlayan bir görüştür.Seçimle işbaşına gelen yasama organının yetkileri,sert bir anayasa ve yasaların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi ile sınırlandırılmıştır.İktidarın hukuk devleti anlayışı ile sınırlandırılması,çoğunluk yönetimin baskısını önlemek için zorunlu bir koşul olarak görülmekte ve hukuk devleti demokratik rejimi ana ilkelerin- den biri sayılmaktadır.

Mümtaz Soysal:

Gerek yasaların anayasaya uygunluğunun denetlenme- sinde,gerek yönetimin hukuka bağlılığını sağlamakta,gerekse genel olarak bütün yasaların uygulanmasında yargı organlarının bağımsızlığı son derece önem taşımaktadır.Hukuk devletini gerçekleştirme yollarından biri de yargı bağımsızlığını yerleştirmek ve yargı kuruluşlarına güven duyulmasını sağlamaktır.

Hıfzı Veldet Velidedeoğlu:

Demokratik parlementer yönetim,ister sivil ister askeri nitelikte olsun,bütün yargının bağımsızlığı idarenin yargısal denetimi,insan hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması,sosyal devlet,yani kişinin ekonomik ve sosyal durumunun ve geleceğinin devletçe güvence altına alınması,kavramlaı gerçek hukuk devletini oluşturan temek ilkeler,temel öğelerdir.

Anayasa Mahkemesi:

Hukuk devleti,insan haklarına saygı gösteren ve bu hakları koruyucu adil bir düzen kuran ve bunu devam ettirmeye kendini zorunlu sayan ve faaliyetlerinde hukuka ve ananyasaya uygun bir devlet olmak gerekir.

Hukuk devleti,her organının hukuka uygun davrandığı,bu uygunluğun yargı organı tarafından denetlendiği durum- larda söz konusu olabilir.

Hukuk devleti ilkesi,genel anlamda anayasayla ku- rulan düzene,hukukun temel kurallarına saygı,bağlılık ve uygunluğu an- latır.

Hukuk devleti,insan haklarına saygı duyan ve bu hakları koruyan,toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kuran;bu düzeni sürdürmekte kendisini hükümlü sayan,bütün davranışlarında hukuk kurallarına ve anayasaya uyan,işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlet demektir.

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

Yorum yazmak için giriş yapmalısın