Kozanı Tanıyalım

Kozanı Tanıyalım

Adana’nın Kurtuluş Mücadelesi Hatıralarını Adana mektupçusu ve Vali vekili bulunan , sonrada Rize mebusu olan Esat Bey işgalin 1919 başından 21 ekim 1919 tarihine kadar kısmını bir kitap halinde yazmıştır. Daha sonra sayın hemşehrimiz Taha Toros Bey, “Millî  Mücadelede Adana” başlığı altında ve  Tasviri afkar gazetesinde 83 tefrika halinde  toplandı.Fakat , gerek Esat , gerek Taha Toros Beyin eser ve yazıları daha ziyade Adana merkezinde ki olayları  ve çekişmeleri ihtiva ediyor.

Biz, bu olaylar ve yazılar dışında kalan hadiseleri ve umumî mahiyette Kozan, Kadirli, Ceyhan, Osmaniye, Bahçe, Saimbeyli, Feke ve Pozantı ilçelerinde olup bitenleri naçizane ve en doğru hüviyeti ile sunmaya ve açıklamaya çalışacağız.

Yazar, o vakitler Kozan’da bulunduğundan ve mukaddes mücadeleye orada atıldığından bu eserin ağırlık merkezini Kozan teşkil edecek. Öyle ise önce Kozan’ı tanıyalım.

Çukurova’nın kuzey kenarına, Toros dağlarının iç ve güney kıyılarına rastlayan doğudan Maraş, Güneyden Adana, Batıdan Niğde, Kuzeyden Kayseri illeri ile çevrilen alana Kozan adı verilir. Kadirli eski adı “Kars Zülkadriye”, Saimbeyli eski adı “Haçın”, Feke ve Sis isimlerinde dört ilçeyi ihtiva ederdi. Sis Kozan’ın Merkez ilçesi idi. Halen bu kullanılmaz ve ilçeye Kozan denilir. Ermeni azınlığının Fransızlarla beraber gitmesinden evvel genel nüfus 100 bine yaklaşır ve bir milletvekili çıkarırdı. Saimbeyli ve Feke ilçeleri Toroslar üzerinde birer yayladır. Kadirli ve Kozan, Çukurovanın kuzey kıyısında kurulmuşlardır. Saimbeyli ve Feke ilçelerinde Göksu eğilip bükülerek Seyhan nehrinin bir ayağını meydana getirir. Kadirli’den Savrun suyu, Kozan’dan Sis çayı geçer ve Ceyhan’a karışır. Meşhur Kozanoğulları senelerce bu bölgeye hakim olmuş ve at oynatmışlardır. Ava çok meraklı olan Kozanoğulları yaz aylarını Feke ve Saimbeyli yaylalarında, kışı Sis’te avcılıkla geçirirlermiş.




Kozanoğullarından sonra bu bölge, Kozan Sancağı adıyla Adana Vilayetine bağlandı. Sancak merkezi Sis’ti. Mutasarrıf burada otururdu. Kadirli ve Feke’de Ermeni az, Haçin ve Kozan’da çoğunluk halinde idi. Saimbeyli’de Belediye Reisi Ermeni olduğu gibi, arada sırada bir Ermeni Kaymakam da tayin edilirdi. Kozan ilçesinde de Belediye reisinin Ermenilerden seçildiği olurdu. Hatta ikinci meşrutiyetin ikinci devresinde Nalbantyan Matyos Efendi Milletvekili seçildi ve Birinci Cihan Harbi sonuna kadar bu vazifede kaldı.

Kozan ilçesi, eski bir kalenin kuzey-doğu eteklerine yaslanır. Şehrin tam ortasında Ermenilere ait büyük bir Manastır vardı. Manastırın Papazı Ermeniler arasında en yüksek ruhani rütbeye haizdi. Gatagigos adını taşırdı. Yedi senede bir defa bu manastıra dünyanın her tarafından Ermeni temsilciler gelir ve büyük bir ayin icra edilirdi. Bu ayinde pelesenk yağı imal edilirdi. 1907 Ermeni ihtilâlinden sonra Gatagigos Kudüs’e gittiğinde bu merasim yapılmaz oldu.

Birinci Cihan Savaşı başlayınca bütün Türkiye’deki Ermenilerin ordu gerilerinde ve yurt içinde sabotaj hareketleri orduyu arkadan vurma ve ihanetleri yer yer tespit edilince Hükümet, bu ihanetleri önlemek maksadı ile Ermeni azınlığını Irak ve Suriye’ye uzaklaştırdı. Kozan Ermenileri de bu hüküm gereğince tahsis edilen yerlere gönderildi.

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

Yorum yazmak için giriş yapmalısın