ORHUN ABİDELERİ

ORHUN ABİDELERİ

Türk’ün üç önemli yapıtından birincisidir. Göktürkler devrinden kalma kitabeler dir. Göktürkler, milattan önceki asırlarda Hun’lar tarafından kurulup değişen sülaleler ve boylar idaresinde devam edegelen Asya’daki büyük Türk İmparatorluğu’nun 6.asırla 8. Asır arasındaki devrede hüküm sürmüşlerdir. 552 tarihinde Bumin Kağan’ın Avar idaresine son vererek Türk devletinin Göktürk hanedanı devrini açtı.

Bumin Kağan Göktürk hakimiyetini kurduğu sene vefat etti. Sonra sırasıyla 3 oğlu hakanlık yaptı. bunlardan 2. oğlu Mukan zamanında devlet mançurya dan İran’a kadar uzanan kuvvetli bir imparatorluk haline geldi.

Daha Sonraları devlet özellikle Çin entrikaları nedeni ile hayli geriledi. Topraklarının bir kısmını kaybetti. Ancak bu olumsuz durum sürekli devam etmedi. Özellikle iktidara gelen İlteriş Kağan, Çin hakimiyetine son vererek 680- 682 senesinde Devleti yeniden toparladı. İlteriş Kağan 691 de ölünce yerine geçen kardeşi Kapkan Kaan idaresinde devlet tekrar eski ihtişamlı dönemine geldi.

İlteriş Kağan’ın Bilge ve kültigin adlı iki oğlu vardı. Babaları öldüğünde 8 ve 7 yaşlarında idiler. Kapgan Kağan 716 da ölünce idareyi onun oğulları almak istedi. Fakat Bilge ve kültigin kardeşler Buna müsaade etmediler. Babalarının Devleti’ne el koydular. Bu şekilde Bilge Kağan hükümdar oldu. Iki kardeş baba ve amcalarının devrinden kalmış ihtiyar Vezir Bilge Kağan’ın da kayınpederi Tonyukuk’un da yardımı ile Devleti daha da kuvvetlendiridiler.

Sonra 731 de kültigin, 734 de Bilge Kağan vefat etti. Bilge Kağan’ın ölümünden 10 yıl sonra da Uygurlar devleti ele geçirerek 745 de Göktürk hakimiyetine son verdiler.

Işte bu sohbetimizde örneklerini vereceğimiz Orhun Abideleri, büyük Türk hakanı Bilge Kağan devrinin mahsulleri dir. Üç kısımdan oluşmuştur:

1- kültigin abidesi 732 de abisi Bilge Kağan tarafından dikilmiştir.

2- Bilge Kağan abidesi. Bunu da Bilge Kağan’ın ölümünden sonra 735 tarihinde kendi oğlu diktirmiştir.

3- Tonyukuk abidesi ise 720- 725 tarihlerinde kendisi tarafından dikilmiştir.

Orhun abideleri’ni, bugün Türkiye’den binlerce kilometre uzakta eski Türk yurdunda, bugünkü Moğolistan da Türklüğün şahadet parmakları olarak yükselen Bu mübarek taşları kana kana okumak, her kelimesi üzerinde derin derin düşünmek, resimlerini huşu içinde seyrederek ruhu yıkamak her Türk için milli bir görevdir.

Üç kıtada tarih boyunca geniş sahalara yayıl an ecdadımız, gittikleri yerlerde birçok kültür merkezleri meydana getirmişlerdir. Temas ettikleri çevrelere göre çeşitli yazılar, çeşitli alfabeler kullanmışlardır. Ancak bunlardan 4 tanesi geniş ölçüde kullanılarak Türklerin umumi milli alfabeleri haline gelmiştir. Bunlar Göktürk, Uygur, Arap ve Latin alfabe leridir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Meral  AK-Şener

Göktürk veya Orhun yazısı Türk yazı dilinin ilk asırlarında kullanılmış, sonra Onun yerini umumi yazı olarak Uygur yazısı almıştır. Islamiyetten önce en geniş ölçüde kullanılan, fakat İslamiyet’ten sonra da uzun zaman yazılan Uygur yazısı, islamiyetle birlikte yerini Arap asıllı Türk yazısına bırakmaya başlamıştır. Uzun müddet yan yana kullanılmıştır. Sonra yerini tamamen Arap asıllı Türk yazısına bırakmıştır. Binsene Türkler tarafından kullanılmıştır. Sonra 1928’de yerini 4. ve son milli alfabe olan Latin asıllı Türk yazısına bırakmıştır.

Sohbetimizin bu bölümünde abideler den örnekler vereceğim.





1- kültigin abidesi Güney yüzü:

1.Madde: Tanrı gibi gökte olmuş Türk Bilge Kağan’ı bu zamanda oturdum. Sözümü tamamıyla işit. Bilhassa Küçük kardeş, yeğenim, oğlum, bütün soyum, Milletim, güneydeki Şadpıt beyleri, kuzeydeki tarkat, buyruk beyleri, Oğuz, Tatar….

2. Madde: dokuz Oğuz beyleri, milleti! Bu sözümü iyice işit. Adam akıllı dinle: doğuda gün doğusuna, güney’de gün ortasına, batıda gün batısına, kuzeyde gece ortasına kadar, onun içindeki Millet hep bana tabidir.

3. Madde: bunca milleti hep düzene soktum. O şimdi Kötü değildir. Türk Kağan’ı Ötüken ormanında otursa ilde sıkıntı yoktur… şeklinde devam eden 13 maddelik yazı vardır.

Doğu yüzü:1. Madde: üstte Mavi Gök, altta Yağız yer kılındıkta, ikisi arasında insan oğlu kılınmış. Insanoğlunun üzerine ecdadın Bumin Kağan, istemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini, töresini tutu vermiş, düzenleyi vermiş.

2. Madde: 4 taraf hep düşman imiş, Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış, hep Tabii kılmış. Başlıya baş eğdir miş, dizliye diz çök türmüş. Doğuda kadırkan ormanına kadar, batıda demir kapıya kadar kondurmuş…

Şeklinde devam eden 40 maddelik bir yazı bulunmaktadır.

O gün olduğu gibi bugün de dört tarafımız maalesef düşmanla çevrili… ecdâdımızın kendilerine karşı kurulan oyunları, tuzakları bir bir bozduğu gibi İnşallah Torunları da bugün oyunları, tuzakları bozacaktır …

Kuzey yüzünde de 13 maddelik yazı bulunmaktadır…

2- Bilge Kağan abidesi:

Doğu yüzü:1. Madde: Tanrı gibi Tanrı yaratmış Türk Bilge Kağan’ı, sözüm: babam Türk Bilge Kağan’ı… Sir, dokuz Oğuz, 2 Ediz Çadırlı beyleri, milleti… Türk tanrısı…

3. Madde: insanoğlunun üzerine ecdadım Bumin Kağan, istemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini töresini tutu vermiş düzene soku vermiş. ….

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  HÂLİN OKULU YOKTUR

Şeklinde devam eden 41 maddelik yazı.

Güney yüzü:1. Madde: Çin Süvari sini, 17.000 askeri ilk gün öldürdüm. Piyadesini 2. gün hep öldürdüm… şeklinde devam eden 15 maddelik yazı.

Kuzey yüzü:3. Madde: Ersin’e kadar Ordu sevk ettim. Tibet’e ulaşmama az kaldı. Batıda İnci Nehri’ni geçerek demir kapıya kadar Ordu sevk ettim. Kuzeyde yir bayırku yerine kadar Ordu sevk ettim. Bunca yere kadar yürüttüm. Ötüken ormanından iyisi hiç yokmuş. Il tutacak yer Ötüken ormanı imiş. Bu yerde oturup Çin milleti ile anlaştım.

4. Madde: altını, gümüşü, ipeği, İpekliyi sıkıntısız öylece veriyor. Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaş yumuşak imiş. Tatlı sözle, yumuşak İpek kumaşla aldatıp uzak milleti öyle de yaklaştırır mış. Yaklaştırıp konduktan sonra kötü şeyleri o zaman düşünürmüş. Iyi bilgili insanı, iyi Cesur insanı yürütmez miş…

Şeklinde devam eden 15 maddelik yazı.

Tonyukuk abidesinin 1. taş Batı yüzünde 7, Günay yüzünde 10, Doğu yüzünde 7, Kuzey yüzünde de 11 maddelik yazı bulunmaktadır.

2. taş Batı yüzünde 9, Güney yüzünde 6, Doğu yüzünde 8, Kuzey yüzünde de 4 maddelik yazı bulunmaktadır..

Bu sohbetimizde Orhun abideleri’ni Prof.Dr. Muharrem Ergin’in kitabından tanıtmaya çalıştım…

Yüce Türk milletinin tarihin her döneminde dostuda düşmanıda olmuştur. Türk milleti haksızlıklar karşısında Susma mıştır. Hakkı olanı almaya çalışmış ve almıştır. Ancak bunu yaparken asla haksızlık yapmamıştır. Kendisine de yapılmak istenen haksızlıklara da asla müsaade etmemiştir… Ne yüce bir millet… mensubu olmaktan her zaman gurur duyacağız… Rabbim Türk milletini kıyamete kadar korusun ve yüceltsin.AMİN.

Euzu billahi mineşşeytanirracim.

Bismillahirrahmanirrahim..

Okumuş olduğum yasin-i Şerifleri ve diğer sure-i celileleri dergahı izzetinde kabul eyle Allah’ım.

Hasıl olan sevabı önce bütün dostlarımızın geçmişlerinin ruhlarına hediye ediyorum şu anda haberdar eyle Allah’ım. Varsa günahlarını af eyle. Cennetinle şereflendir Allah’ım.

Tüm dostlarımızın başına akıl, vücuduna sıhhat ver günahlarınıda Affeyle Allah’ım.

Her türlü şeytanın şerrinden şeytanlaşmış insanların şerrinden bizleri koru Allah’ım.

Işlemiş olduğumuz günahlara bir daha işlememek üzere tövbe ediyoruz tövbelerimizi kabul eyle Allah’ım.

Hastalarımızın Şifa bulması için, kötü huylardan fena hareketlerden özellikle cehaletten Cenabı Allah’ın bizleri koruması için, Allah rızası için El Fatiha!

Hoşça kalın dostça kalın Benim kardeşlerim.

Allah’a emanet olun!

Cuma gecemiz ve gündüzümüz mübarek olsun. Cumanın feyiz ve bereketi hepimizin üzerine olsun! ÂMİN.

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

Yorum yazmak için giriş yapmalısın