Şap Hastalığının Belirtileri Ve Korunma

Şap Hastalığının Belirtileri Ve Korunma

Şap hastalığı tüm çift tırnaklı hayvanlarda görülen kontrolü zor yayılması hızlı ve tahribatı çok büyük süt,et kaybı ölümler dolayısıyla büyük ekonomik kayıplara neden olan akut seyirli çok bulaşıcı ve ateşli viral bir hastalıktır.
Asırlardan beri bilinmekte olan bu hastalık ülkemizde de hüküm sürmekte alınan tüm tedbirlere rağmen salgınlar halinde görülmektedir.Özellikle kültür ırkı sığırlarda ve genç buzağılarda ölümlere yol açması nedeniyle üzerinde en çok durulan ve mücadele için hiçbir fedakarlıktan kaçınılmayan hastalıklardan biridir.Hastalık çıkan ülkelerden canlı hayvan ve hayvansal ürünlerin ithalatı durdurulabilir.Hatta bütün tarım ürünleri ithalatı engellenir.Hastalığın hızlı yayılması (etken rüzgar ve göçmen kuşlar yardımıyla) 80-100 km’ye kadar taşınıp hastalık yaptığı bildirilmektedir.Etkili bir sağıtım seklinin olmaması hastalığın yerleşik olduğu ülkemizde coğrafi ve ekonomik şartlardan dolayı eradikasyonu mümkün olmadığından şap hastalığı ile mücadelede hayvan hareketlerinin kontrol altına alınması yanında sistemik olarak koruyucu aşı uygulamalarının mücadelede önemi büyüktür.
Sistemik yapılan aşıların hastalık mikrobu ile aynı serotipi taşıması gerekir.Şap hastalığının etkeni bir virüs (mikrop) olup, virüsün birbirlerinden farklı 7 adet tipi bilinmekte (A-O-C-SAT1-SAT2-SAT3 ve ASİA1) bu tiplerinde muhtelif alt tipleri mevcuttur.Bir tipten hazırlanan aşı diğer tiplerden gelen hastalığı korumaz.Yani tipler arasında çapraz bağışıklık meydana gelmez.Buda hastalığın mücadelesini zorlaştırır.Bu hastalığa karşı yapılan aşıların çok tipli olmasını gerektirir.şap mikrobu çok dayanıklıdır, dış ortamda haftalarca (en az 3 hafta ) hastalık yeteneğini muhafaza eder.Gün ışınları asit ve alkalilere zayıftır.Isıya dayanıksız olan mikrop düşük ısı derecelerinde oldukça dayanıklıdır.Şap hastalığından ölen veya kesilen hayvanların bütün salgılarında ve organlarında mikrop mevcuttur.Kesimden sonra olgunlaşmaya terk edilen etlerde 1-2 gün içinde virüs telef olur.Bulaşma mikrop dış ortamlarda haftalarca kalabildiği için bulaşma olanakları çok geniştir.Esas bulaşma salya,süt idrar,salya,vücut sıvıları ile olur, şap mikrobu hayvanlara bulaştıktan sonra (2-3 gün)içinde belirtilerini gösterir.

ŞAP HASTALIĞININ HAYVANLARDA BELİRTİLERİ

Hastalık yüksek ateş, iştahsızlık ile başlar vücut sıcaklığı iki gün içinde düşer. 2-3 günde ağızda (dil ucu üzeri ve yanlarında,diş etlerinde,dudakların iç kısmında,yanaklarda,burun delikleri civarında ve memelerde) küçük kabarcıklar oluşur.Ağızda iplik tarzında salya akar yemi güçlükle ağzına alır ve çiğner sulu ve yumuşak gıdaları almayı tercih eder hayvanlar çoğu kez ağızlarını şapırdatırlar.Ağız açıldığında dil üstü ve yanak sıyrıntıları görülür.Bu sıyrılan dokular birkaç gün içerisinde iyileşir.Tırnak arasında ve tırnağın deri ile birleştiği kısında yaralar oluşur, tırnak düşebilir,hayvan topallar ve genellikle yatmak ister.Artık hayvan ayakta duramayacak hale gelir.Hastalık aylarca devam edebilir.Meme başlarında çıkan yaralar ağrılıdır hayvan buzağının emmesine ve sağıma izin vermez bunu takiben meme yangısı mastitis şekillenebilir memenin kör olmasına neden olur.Gebe hayvanlarda düşüklere (Abort) ve daha sonra gebe kalmamaya bağlı sürüden çıkarmaya neden olur, süt emen buzağılarda hastalık ani ölümler şeklinde seyreder.Hastalığın belirtilerinin ortaya çıkmasına zaman kalmayabilir.Şap hastalığının salgın seyrettiği ve yeni çıkan tip olması durumunda o bölgedeki mevcut hayvanlar o tipe karşı bağışık değil ise yapılan aşının korumadığı yıllarda ağır ekonomik kayıplara sebep verir,tedavi giderlerini artırır.Erişkin sığırlarda bile kalbi etkilemesinden dolayı (kalp yetmezliğine bağlı) hiç belirti göstermeden ani ölümler görülür.Bu gibi hayvanlarda genel durum birden bozulur titremeler, diş gıcırtısı ve solunum güçlüğü dikkati çeker.Hastalığı atlatanlar 10 – 12 ay süreyle şapa karşı bağışık kalır.Şap hastalığına karşı etkili bir sağıtım yoktur.ağız içi yaraların tedavisi için %1 lik sodyum hidroksit veya çamaşır sodası iyotlu antiseptikler sodyum bikarbonat gibi maddelerle günde en az 2-3 kez olmak üzere yıkanır.Tırnak arası ve memeler sık sık dezenfektan sıvılar ile yıkanır.Hayvanların dirençlerini artırmak için vitamin(A-C) uygulanabilir.

ŞAP HASTALIĞINDAN KORUMA

Ülkemizde ihbarı mecburi hastalık olması nedeniyle hastalığın görüldüğü bölgelerde tarım il/ilçe müdürlüklerine haber verilmelidir.şapta mücadelede esas salgının yayılmasını önlemektir.Koruma için hayvanların kesinlikle birbirinden ayrılması ve tecrit edilmesi önerilirken hayvan hareketleri kontrol altına alınması gerekir.Sürüye yeni alınan hayvanlar karantinaya alınmadan sürüye dahil edilmemelidir.Hastalığın yerleşik olduğu ülkelerde hayvan hareketlerinin kontrolünün yanı sıra sistemik olarak koruyucu aşı uygulamaları yapılmalıdır.Aşı uygulamaları yılda iki sefer ve hastalığın tipine uygun olması şarttır.Tarım bakanlığının son yıllarda şap aşısına teşvik sistemi koyması hastalığın kontrolünde faydalı olmuştur.

Mustafa YENİCE
Veteriner Hekim

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

Yorum yazmak için giriş yapmalısın