Türkiye’de Medya Sektöründe Yoğunlaşma

Türkiye’de Medya Sektöründe Yoğunlaşma

Türkiye’de medya sektöründeki yoğunlaşma, 1990’lılardan itibaren büyük bir ivme kazanmış, gazeteci ailelerin kontrolünün söz konusu olduğu geleneksel medya sahipliği, yerini medya dışı sektördeki büyük sermaye gruplarının egemen olduğu “yeni medya sahipliğine” bırakmıştır.
(Medya Politikaları Dergisi : ?)
Ve bu sektörde hızlı bir yoğunlaşma(*) yaşanmaya başlamıştır.
(* Piyasada yoğunlaşma oranı endüstrideki bir yada birkaç firmanın piyasanın yüzde kaçını kontrol altında tuttuklarını gösteren bir orandır. Bunun için bir endüstri kolunda belirli sayıdaki en büyük iki, dört, sekiz firma ele alınır. Bu firmalar endüstrideki toplam üretim miktarı içindeki piyasa payları toplamı hesaplanarak piyasayı ne ölçüde kontrol edebildikleri saptanmaya çalışılır. Diğer bir ifadeyle yoğunlaşma oranı, endüstrideki en büyük birkaç firmanın toplam üretim hacmi içindeki paylarını göstermektedir. (Söylemez Alev Medya Ekonomisi ve Türkiye Örneği 1998 Ankara  s:92)
Tüm dünyada hızla yayılmaya başlayan ve neo-liberal söylem, 1980’li yıllarda da Türkiye’de de etkili olmaya başladı. Bu söylem, tüm sektörlerde etkin olmaya başladı. Bu söylem, tüm sektörlerde etkin olduğu gibi, medya sektöründe de yeni oluşumlara ve değişime de olanak sağlıyordu.

Medyanın ekonomisi politiği tartışılırken, öncelikle üzerinde durulması gerekn kurumsal yaklaşım mülkiyet ilişkilerinin düzenleyici ve merkezi kurumu olarak da görülen “devlet” kavramıdır. Bu kavram gerek liberal gerekse marksist yaklaşımlar içerisinde çok farklı biçimlerde ele alınmıstır.
Fakat daha çok marksist kumanda yer aln devlet ve sınıflar arasındaki ilişkiler yapılsal çözumlemelesinde  yola cıkılarak incelenmistir. Markx’ın cozullenmesinde devlet,yanlızca ekonomik alanı degil,butun bir toplıumsal formasyonu “duzenleyen”temel organlardan biri olarak temellendirilmektedir.(medya politikalar:149 s.)
Devletin duzenleyici durumunda hareketle,iletişim alanın ekonomi politigi için odak soru,”kulturel uretim ve dagıytım uzerinde kontrol uygulayan gücler satılımdaki degişimdeki komutsal anlanı nasıl sınırlandırdıgını yada ozgurlestirdigini”bu soru pratikle dikkati iki anahtar konuya yoneltir
1-butur kurumların mulkiyet yapısı ve kontrol acısından modelin sonucları.
2-devlet duzenlemesi ile iletişim kurumları arasındandaki ilişkinin maliyeti.
Bu noktada iletişim ekonomi-politigi degişen ekonomik duzende birlikte devleti duzenleyici ve konturol edici fonksuyonu yavas yavas piyasadaki sermeye gruplarının eline gecmeye ve tekellesmeye yerini birakmaktadır.
Bu degisim içinde iletisim ekonemi  politigi icin dört tarıhsel sürecin.
Özellikle merkezi konumdadır:medyanın gelişmesi şirket menzilinin gelilemesi :metallaştırılması devlet  ve hükümet müdahalesinin degisin Büyük şirketler tarafından yönetilen ve bu şirketlerin cıkarları ve stratejileri
Dogrutusunda bicimlendirilmesinde medya uretimide artmaktadır.sirketler kurturel alana iki sekilde hukmederler
İlk olarak,kurturel uretim oradında gazeteler ve dergilerden televizyon flim muzik gibi bir dizi sektorde cirakları bulunan buyuk sirkeller grupları dogrudan sorumludur ikinci ise uretici olarak kulturel endustrilerle dogrudan ilgisi olmayan sirketler,reklamcıve sponsorların aracıylıyla kulturel etkinligi gonu uzerinde kayda degerler bir demetim uygulabilirler(mass media and societny edited by jomen curran and michael gueritch :edword arnold:london 1991 s:19
1980’li yıllara deginn suregelen yapılan,diger sektorlerde gozlendigi gibi anlamlı olcude degişim ve donusume ugramıslardır bu degişimleri meyaların mulkiyet biçimlerden maliye ve finasman konusullarında yasal ve kurumsal alt yapıda ve nihayet medya girisimcilerin davranıslarında kendini gostermiştir(soylemez alev s:96)
1980 sonrasında avrupa ulkelerinde delegilasyon politikaları, teklonojik gelişmeler toplumsal beklentilerdeki degişiklikler gibi nedenlerle kamu donup yayıncılıgın etkisi gittikce azalmıstır turkiye’de bu degişmeyi biraz gecikme ile birlikte izlemiştir baslancıkta uzunsure yasal ve kurumsal alt yapısı hazirlamasada 1990 lı yıllar: turkiyede ozel ticari televizyon kanallarını sayısın hızla artıgı yıllar olmustur niye bir uydu kapatısenin gundeme gelmesi ve ucuzlaması gibi  teknik ve olanaklar bu eglime hız kazandırmıstır(alev soylemez s:98)




star 1 tvyonu,o gune dek trt gorulmeyen turde bir yayıncılık anlasıyla yayına baslıyordu.star1 tvyonu tum yanınlarında “curekkar” bir tavır gelgilemekteydi bu “curekkarlık” haber bultenlerinde ve tum programlarda kendini gosteriyordu ve bu tavrıyla trt’nın alısa gelmis”muhafazakar” cizgisini bir haylı asıyordu (b.catlı c. cundar :s:1378 )star1 tvsi ile baslayan bu surec’1992 yılından itibaren hızlı yeni kurukmasıyla gelişmiştir.ihtisat bankasının sahibi erol aksay 1992 yılında aks flimcilik ve reklamcılık a.ş buyesinde kurdugu show tv ile ala girmiş oldu.(kejanlıoglu,s:159) ayrıca ortakları arasında turkiyenin en cok satan iki gazetesi hurriyetle sabah grundig şirketi profilo holdig ve abd de yasayan plan yapımcısı ahmet ertegun de bulunmaktaydıydı.1992 basında deneme yayınlarına baslayan show tv iki buyuk gazetesiyle iş birligi yaparak buyuk guc kazandı ve sektorde daha sonra yasanacak tekelmesmeninde ilk işaretinide veriyordu.(b.catlı,dundars:1379)ve kısa surede show tv en cok izlenen tv kanalı halıne geldi.
Erol aksoy show tv basarısında sonra geni bir girisimle turkiyenin ilk paralı tv kanalı cıne5 si 1993 yılında devreye soktu sifreli olarak sadece abonelerin izleyecegi cıne5 yeni vizyona yerli yabancı sinema ve onemli spor karsılasmaları yeri alıyordu.(cartlı,dundar 1379 sayfa ) yurt dısında uydu aracıyla yayın yapma yolunu tercieden bir baska televizyonn kanalıda 1992 de sabahlarında hbb televizyonu oldu has holding sahib olan bilge hasın en  buyuk ortak oldugu hbb ve (hasbilbirikimi)demir bankla ortak yer alıyordu.hbb tv yonunda kendisine yayın yeri olarak ingilterenin baskentdi olan londra secmiştir (dundar,catlı)hada sonra ise anapın ihtidardan dusmesinden sonra ise magic box in iki büyük ortagı cem uzan arasonda cıkananlasmaslık üzerine star1 televizyonu yayınlarını interstar adıyla devam ederken,ahmet özal da yeni bir televizyon kurma girisimi kurma sonucu 1992
de kanal 6 yayınlarına basladı.bu iki büyük ortak arasında cıkan anlasmazlık iddialarından birisi secim döneminde star1 de yayınlanan anavatan partisinin reklam faturalarını neden oldugunu yönundedir (yeni türkiye metya özel sayısı eylül-ekim 1996 yıl 2sayısı: s.499)
buda televizyonların siyasi partiler icin ne ifade ettigini önemini bir ornegidir.yani televiziyonlar sıyasi secim dönem lerin de siyasi partiler icin vaz gecilmez bir propaganda aracıdır 22nisin 1923 te enver örenin tgrt si 1993 de dogan ve dogus holding ginin birlikte kurdukları kanal d ile dinc bilginin büyük ortak oldugu atv ve zaman gazetesi tarafından kurulan samanyolu tv (stv)izlemıstir.zaman la yayıncılı alanında özel tekel durumuna gelen 5 büyük grubun (dogan,bilgin,aksoy,ihlas,uzan,)hakimiyeti,özellikle mehmet emin kara mehmet in sahibi oldugu cukur ova grubunun ve dogu holding in medya sektörüne girisiyle sarsılmıstır.devlet ihalerinin alınması ,özellestirilecek komu kurulusları nın ucuza kapatılması,yeni yatırım alanlarında kulanılacak teşvik kredilerinden yararlanmak vb.gibi konularda bu gruplar kıyasıya bir rekabete girmislerdir.(kejanlı oglu celenk adaklı s.160
madya kuruluslar:1990 yılırın baslarında baslayan ozel tvyon yayıcılıgında ,buyuk holdingler sadece tv yalıncılıgında mulkiyeti ellerinde bulundurmaktan ote diye yayıncılık alanındada hatta farklı sektorlerde sahipllikerini artırarak guclenmeye baslıyorlardı buda medya sektorlerinde zamanla gelingesmeye baslayan tekelmesmeye neden oluyordu özel yayıncılıgın baslamasıyla gunumuze kadar gecen surec televizyon yayını yapan kurulusların sermaya yapıları ,finas (bank) gazete,televizyon sozcukleriyle ozetlene bilir gunumuz de gorsel işitsel yayım yapan kuruluslar sermayelerine gore buyuk ortak ve kucuk olcekli olarak tanımlanabilir buluk olceklilerde cogunlukla gazete ve banka sahiplerini birlestirmiştir kuruluslar olarak cıkmaktadır (nese kars,yeni turkceye ,497s.)sonuc olark gazete  ve televizyon piyasaları toplam  piyasa yapından onemli geri olan oligopolistik konuslarda buyuk madya sirketleri ve bunu yanı sıra endustiri içinde kucuk ve orta boy işletmeleri tekelci piyasa konusları altında yasamları altında surdurdukleri bir gorurum sergilemektedir.(alev soylemez s.101)
bu kuruluslar zaman zaman kıyasıya mucadele ederken cıkarlarının oldugu noktada kolayca uzlasabilirler
ornegin 1996 ti ortalarında dogan ve bilgin gruplarının gazete dagıtım sirketlerinde bbd yaysat birleştirilmelerinde bu kadtelmeştirme sureci reklam konusuna da gine bu iki grupnun birlesmesinde gorulmektedir reklam fiyatlarını belirmele ve alıcından en buyuk payı alma amcıyla olusturulan mepaş tı sonraki ise bimas oldu.mepas dogan grubuna ait atv ve erol aksoyun show tv sini ortagıydı (mustafa sonmez,”turkmedya sektorunde yogunlasma ve sonucları”birikim,araklık 1996,s:82bunun sonucunda ise yayıncılık alandaki tum sektorler birleşiyor ve hızla buguyen tekerlesmeye yeni halkalar eklemeye baslıyor sonucta kucuk ve orta boy medya kurulusları ise bu postada paylarını alıyordu ve haksız hekabeti dogruluyordu cunku renklam konusundaki bu tekellesme reklamların cok ucuza saglammasını saglıyordu.boylece kapıtalızlın kemerindeki buyk balık kucuk bayıgı yutar mantıgı içinde ,bu kuruluslar yok olmazla karsı karsıya kalıyorlardı.medya kurulusları sadece3 yayıncılık alanında degil aynı zaman da cok farklı ekonomik faaliyet alnlarının kondrolulüde elerinde tutuyorlardı bu kontrolu gerceklestirimeindeki en önemli aracları ise sahıp oldukları banka ve finans kuruluslarıdır.yakın zamanda medya alnında hakim olmaya calısan iki iş adamı cavit caglar vekorkmas gigit  devletin bankalar konusunda ozel sektörü saglandı ayrıcalıklardan yaralanmışlardı.zamanında nergiz holding venergis tv(ntv)’inin sahibi bursalı ve bursa bagımsız mıllet vekili olan cavıt caglar ait inter bank konulastıralak tasarruf medvduati sigorta fonu (tmsf)tevredilmiş diger bankaların sermeye yukleriyle birlikte iki milyon dolardan fazla gukun alytına sokmustur (kejanlıoglu,celenk,adalı;s:185)boylece bozulan bankaların kurtulunması işide devlete kalıyordu burada tv yayıncılıgının hem piyasadaki buyuk sermaye gruplarıyl hemde siyasilerle olan dogrudan baglantıları acık bi şeykilde gorulmektedir. Oysa 3984 sayılı yasanın 29.maddesi siyasileri tv kurulusunu kurmayı yasaklıyordu(29.madde:”siyasi partiler,derneklersendikalar ve meslek kurulusları ve koparıtıfler vakıflar ve mail idarelerle ile kurulan ve ya bu idarelerin ortak oldukları şirketler ile uretim ,yatırım,ihracat ve italat pazarlamaq ve sınalsal kurum ve kurulusları ozel radyo ve tv kurulusu kuramazlar ve ortak olamazlar.

ÇUKUROVA GRUBU (MEMET EMIN KARAMEHMET)
Medya Sektörü:
Televizyon : Show TV, Cine5, Playboy TV, Supersport, Maxi TV, SATEL(Sabah Grubuyla ortaklik)
Radyo : Alem FM, Show Radyo, Radyo5, Radyo VİVA
Gazete ve Dergiler : Akşam Yayın Grubu bünyesinde çıkarılan gazete ve dergiler : Akşam, Güneş, Alem, Takip, Medyator, Arabesk, Zümrüt, Platin.
Kitap Yayıncılığı : Yapı Kredi Yayınları
Dijital Yayıncılık : Digitürk
Telekominikasyon ve İnternet : Turkcell (GSM Operatorü), KVK, A-tel, (%50 Medya Holding Ortaklığıyla ), Superonline, Verinet, Bilpa Hobim, Topaz, Shov TV Net, Mobicom.
Diğer Sektörler : Bank Kreiss A.G.Banque de Commerce et de Placements S.A., Pamukbank, Yapı ve Kredi Bankası, Yapı-Toko Bank, Genel Yaşam Sigorta, Halk Sigorta, Genborsa, Argo-San Kim-Ya Sanayii, Auer İmalat, Atkasan, BMC, Comag Continental Madencilik, Çukurova Çelik, Çukurova İnşaat Makinaları, Çukurova Kimya Endüstrisi, Çukurova Sanayii İşletmeleri, Cemitaş, Kaplamin Ambalaj, Maysan Makine ve Yedek Parça, Noksel Çelik Boru, Selaksan, Kağıt ve Paket Malzemeleri, Auer Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama, Baytur İnşaat Taahhüt A.Ş., Baytur, Ompaş-Otomotiv Mamülleri Pazarlama, Dersaadet Turistik İşletmeleri, Pegasus Hava Taşımacılığı, Akşam Denizcilik, Akşamüstü Denizcilik, Intercon Danışmanlık, Pamukspor Spor ve ve Turizm Hizmetleri, Preveze Beynelmilel Nakliyat Vd.




MEDİ GRUP (Dinç BİLGİN):
Medya Sektörü :
Televizyon : ATV (Cıngıllıoğlu ve Çukurova Grubuyla Ortak),ATV Avrupa, Kiss TV(eski adı Prima ), NTV(Doğuş Grubuyla Ortak), Yeni TV(Bölgesel İzmir),
Radyo: Kiss FM, Radyo Sport
Gazete: Sabah, Takvim, Fotomaç, Yeni Asır
Haber Ajansı : SHA
Dergiler: 1 Numara-Hearst Yayıncılık A.Ş.
Basım-Yayım: Sabah-D’agostini, Sabah Kitapçılık, Binyıl Yayıncılık.
Prodüksiyon : Netpas Network Reklam Film Yapım Yayın Medya Pazarlama A.Ş. (Türker İnanoğlu ile Ortak)
Telekominakosyon  ve İnternet : Türkport, 2D-Net, A-tel (%50 Çukurova Grubu İle ortak)
Diğer : SATEL A.Ş. bünyesinde studio1, Sports İletişim, Avrupa Elektronik

Diğer Sektörler :
İnterbank, Etibank Yapı Toko Bank Rusya, Bank Kreis AG Almanya, Inter Overseas-Izlanda, Inter Capital Izlanda, Çukurova Çelik, Halk Sigorta(Çukurova Grubu İle ortak) Centron A.Ş., SecuraCard, vd..

UZAN GRUBU(CEM UZAN)
Medya Sektörü :
Televizyon : Star, Kral TV (Star2), Kanal 6
Dijital Paket:  Star1, Star2(?), Star3, Teleon, Galeri1, Galeri2, Galeri3
Radyo: Super FM, Metro FM, Kral FM, Radio Blue, Joy FM, Lokum FM
Gazete: Star, Damga
Haber Ajansı: Ulusal Medya Haber Ajansı
Telekominikasyon ve İnternet : Rumeli Telekom, RT-Net, Web-bee, Telsim( GSM Operatorü)
Diğer: TV Prodüksiyon, Medya Pazarlama, Reklamcılık Basım
Diğer sektörler: İmar Bankası, Adabank, Çukurova Elektrik, Kepez Elektrik, Rumeli Elektronik, Rumeli Çimento, Ladik Çimento, Şanlıurfa Çimento, Gaziantep Çimento, Çeştaş A.Ş., Eltem-Tek A.Ş., Standart İnşaat, Yapı Ticaret, Tunceli Pamuk İplik, İstanbulspor A.Ş. ,Adanaspor A.Ş. vd.

DOĞUŞ GRUBU (AYHAN ŞAHENK)
Medya Sektörü:
Televizyon: NTV, Kanal E, Kanal D(%20),
İnternet: İxir, Zeplin
Dergi: NTV Mag
Haber Portalı: NTV MSNBC
Diğer Sektörler: Ana Yatırım, Garanti Bamkası, Osmanlı Bankası, Körfezbank, UGBI(KKTC), Garanti Holding, Garanti Ödeme Sistemleri A.Ş., Garanti HayalSigorta, Garanti Leasing, Garanti Güvenlik, Garanti PörtföyYönetimi, Garanti Sigorta, Doğuş Sigorta, Garant Teknoloji A.Ş., Aktif Leasing, Doc Finans, United GarantiBank International, Somtaş, Filiz Gıda Sanayii AŞ, Tansaş, Doğuş İnşaat, Datmar Tur., Hyatt Regency, Antalya Sharaton, Marmara Garand, Azur, Antur Tatil Köyü ve 5Adet Marina, Vokswogen, Seat, Audio, Scania, Saab, Porsche Distbribütörlüğü, Gucci ve Aramani Franchising, Houston Enerji, Jeeves International.

İHLAS HOLDİNG(ENVER ÖREN)
Medya Sektörü:
Televizyon: TGRT
Radyo: TGRT FM
Gazete : Türkiye, Turkey(Uluslar arası, Aylık), Textile Exports, Automotive Exports(Aylik)
Dergi: PC World, Computer World, Game Pro, Tekstil Teknik, Hanımeli, İhlas Otosport, Türkiye Çocuk Dergsi vd.
Haber : İhlas Haber Ajansı(İHA)
İnternet : İhlas.Net
Diğer : Dergiler, Dağıtım

Diğer Sektörler: Yurtbank, Otomobilcilik A.Ş., İnternational Hospital, Bursa Yalova Enerji Dağıtım LTD(BURYAL), İhlas Ev Aletleri, İhlas Pazarlama, Kristal Sıvı İçecek, İhlas Fuarcılık, İhlas Gıda, Yay-Sat , İhlas Otomotiv, İhlas Dış Ticaret, İhlas Koleji, Marmara Evleri İhlas Lisesi, İlköğretim Okulu, Kız Lisesi, Vizyon  Sağlık Hizmetleri, Türkiye Hastanesi.

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

Yorum yazmak için giriş yapmalısın